Page 53 - Журнал «Русский Берег» #10-2022

RUSSIAN COAST | № 2/9 2022 ТРАДИЦИИ | TRADITIONS

rağmen figüre çok az bir yer üretilmektedir. Öncesinde olduğu gibi, ikinci bir atkı ipi kullanımı mümkün. Bu
TUR
bırakılmıştır. Geyik boynuzları ustalar 13 renk kullanıyor. Genellikle teknolojide kanvasın mukavemetini artıran
ve yaprakları olan bir kompozisyon rastlanılan renkler arasında siyah, kırmızı, Gördes düğümlü ve çift düğümlü yöntem
genel motiftir. Ana tasarım, kanatlarını koyu yeşil, lacivert, kahverengi ve bejdir. kullanılır.
açan kartal figürlerinin yer aldığı Tablonun gerekliliklerine uygun olarak Salon halılarının tasarımında karmaşık
madalyonlardır. Taşpınar halıların yüzeyi, halılara beyaz, koyu pembe, açık pembe, çiçek motifleri en sık rastlanmaktadır. Lale,
bordür, merkezi desen ve köşelerden açık yeşil, açık mavi ve sarı gibi açık tonlar yaprak, sümbül, karanfil ve bademler
oluşan bir şemaya göre doldurulur. da eklenir. benzersiz bir desen oluşturarak buketlere
Halının türü değişse bile desenlerin düzeni Modern Ladik halıları oturma odaları birleştirilir. Tasarımlar 200'den fazla çiçek
değiştirilemez. ve salonlar için tasarlanmış, zemine ve bitki türünü içerir. Yedi dağın çiçeği
serilen, büyük ebatlı halılardır. Sentetik veya "Yedi Dağın Çiçeği" klasik ve en
LADIK HALILARI boyalar kullanılır ve sadece bir kısmı elle yaygın desen olarak kabul edilir.
17.‑18. yüzyıllardan itibaren Konya'nın oluşturulur. Ustalar basılı çizimleri kullanır. Herek'te hayat bugüne kadar halı
Ladik bölgesi, Anadolu halı dokuma Model çeşitleri, madalyonun merkezi dokumacılığı ile bağlantılıdır. Bayan işçiler
merkezleri olan Uşak ve Kırşehir şehirleri desenine göre Osmanlı, Yıldız, Vazo, genellikle okuldan hemen sonra fabrikaya
ile birlikte halılarıyla ünlüydü. İsminde, Saray, Tepsi gibi isimler konulur. genç yaşta başlarlar. Usta olduktan sonra
Döşemealtı örneğinde olduğu gibi, aynı kızlara ve torunlarına öğretirler. Dokuma
tür halıların dokunduğu birkaç köyü adını HEREKE HALILARI ile uğraşan aile hanedanları oluşur.
birleştirilmiştir. Dünyanın farklı müzelerinde Hereke halıları, dünya halı Herek'teki hemen hemen her evde bir
ve özel koleksiyonlarda ağırlıklı olarak dokumacılığının en iyi örnekleri olarak dokuma tezgâhı var. Kadınlar, asıl işleri halı
Ladik’te yapılmış ve namazda kullanılan kabul edilir, Lyon (1894), Brüksel (1910), dokumakla ilgili olmasa bile hobi olarak halı
seccadeler bulunur. Örnek vermek Toronto (1911) profesyonel sergilerinde dokumaktadırlar. Bitmiş halının değeri yüksek
gerekirse Konya Etnografya Müzesinde ödüllendirilmiştir. Dolmabahçe, Topkapı, olduğu için böyle bir hobi iyi bir gelir getirir.
300 yıllık bir seccade sergilenmektedir. Yıldız, Beylerbeyi, Çırağan Osmanlı
20. yüzyılın 1. yarısına kadar Ladik saraylarının iç mekanlarına lüks katıyorlar. UŞAK HALILARI
ustaları, sadece Gördes düğümünü Avrupa ve Japonya'da kraliyet ailelerinin Türk halısı türü olan Uşak markası
dokurken, daha sonra İran modelleri temsilcileri üzerinde yürümüşler. 15. yüzyılda oluşmuştur. Osmanlı
moda olunca çift düğüm tekniğini de Ünlü marka Sultan I. Abdülmecid İmparatorluğu'nun oluşumu sırasında Ege
eklemişlerdir. Ladik halılarında atkı ipliği tarafından kurulmuştur. 19. yüzyılın bölgesinde halı dokumacılığı yaygın bir
homojen olmayıp %40’ı Yeni Zelanda ortasında Dolmabahçe Sarayı'nın inşası meslek haline geldi. Birkaç yüzyıl sonra
yün lifi, %40’ı Karaman koyununun besi sırasında Osmanlı saraylarına büyük Anadolu'nun halı dokuma merkezi burada
yünü, %20’ı merinos yünü olan üç türden ebatlı halıları sağlamak için dokuma ortaya çıkmıştır.
oluşur. Atkı iplikleri pamuklu bir çözgüye fabrikalarının yapımını emretmiştir. İlk Böyle bir halının olmazsa olmaz
bağlanırdı. fabrika, 1843 yılında İstanbul'a yakın deseni madalyon veya “Uşak Yıldızı” dır.
20. yüzyılın ikinci yarısında Ladik Kocaeli ilinde bulunan Hereke köyünde Büyük olmalı ve tam olarak merkezde
halıları donanımı demir elemanlı büyük ortaya çıktı. Fabrikada çalışmak için bulunmalıdır. Madalyonlar küçükse
tezgahlardan oluşan Konya'daki küçük imparatorluğun her yerinden en iyi halının üzerine dağılabilir. Geniş bir
fabrikalarda üretilmeye başlanmıştır. sanatçılar ve dokumacılar gelmiştir. Daha bordür üzerinde stilize bulutları, palmiye
Burada boyama için ipliğin geldiği bir sonra Dolmabahçe köşkünde ustalar için yapraklarını ve yıldızları tasvir edilir.
boyama tesisi de kurulmuştur. İplik sıcak atölyeler yapılmıştır. Batı geleneklerinin etkisi olan odağın
suda yıkanıp iplerin gerilmemesi için Hereke fabrikalarında küçük küçük ayrıntılara kaydırılması ve arka
boyama işleminden sonra uzatılarak seccadelerden büyük salon halılarına planın vurgulanması 16. yüzyılın Avrupalı
kurumaya bırakılırdı. kadar çeşitli ebatlarda ürünler sanatçılarının isimlerine dayanarak Lotto
Ladik seccadeleri, desen çeşitliliği üretilmektedir. İstanbul'daki Yıldız saray ve Holbein halılarının ortaya çıkmasına
nedeniyle değerliydi. Sütunlar, sunak, kompleksinin salonundaki tüm katını sebep olmuştur.
merdivenler ve yıldızlardır üzerlerinde sık kaplayan 468 m2’lık ve 3 tonluk halı en Yumuşak kayısı ve safran tonlarına sahip
rastlanılan motifler arasındadır. Seccade büyük halılardan biri. Bu halı 1897 yılında bir renk skalası, Uşak halılarının diğer
bordürleri, açan çiçekler ve tomurcuklar, Alman İmparatoru II. Wilhelm'in ziyareti özelliğidir. Tüm Türk el yapımı halılarda
geometrik şekiller, dallardaki yapraklar vesilesiyle dokunmuştur. olduğu gibi boyalar bitkiseldir. Tasarımda
ile süslenmiştir. Kuran'dan Arapça yazıları Kompozisyona göre pamuklu yün tarçın, pişmiş toprak, altın, fildişi tonları
şeklinde desenler de kullanılırdı. Küçük bir ve "ipek üzerine ipek" iki çeşit Hereke kullanılır. Yüksek kaliteli yün, renklerin
halı üzerinde zanaatkar gerçek bir tablo halısı bulunmaktadır. Metrekarede bir parlaklığını vurgular. Bu halıların belirli
yaratırdı. Dokuma ve zemin halıları için milyondan fazla düğüme sahip olan özelliği büyük düğümlerle kullanımıdır.
ana motif madalyondur ve geleneksel ipek Hereke halıları dünyanın en ince Çiçek süsleme ustalar tarafından çok nadir
olarak bu tür deseninde yer almalıdır. halılarıdır. İpler çok ince olmasına rağmen kullanılır. Fakat, her evde farklı bir desen
Bugünlerde el yapımı Ladik halıları dokuma teknolojisi sayesinde ürünler yaratıldığı için Uşak halılarında desenler
sadece bir kooperatifte ve birkaç hanede dayanıklıdır. Hereke yöntemi sayesinde tekrarlanmaz.

53